ناهنجاری و انحراف فک علاوه بر تأثیر بر زیبایی چهره و لبخند، می‌تواند مشکلاتی مانند اختلال در جویدن، صحبت کردن و حتی عملکرد طبیعی فک ایجاد کند. این ناهنجاری ممکن است به دلایلی مانند عوامل ژنتیکی، اختلالات رشد، آسیب‌های دوران کودکی یا برخی عادت‌های نادرست ایجاد شود. در این مقاله، با علائم، علل و روش‌های درمان انحراف فک از جمله ارتودنسی و جراحی فک آشنا می‌شویم و بررسی می‌کنیم چه زمانی هر روش می‌تواند گزینه مناسب‌تری باشد.
ناهنجاری فک چیست؟
| عنوان | توضیحات و جزئیات |
|---|---|
| تعریف ناهنجاری فک | عدم قرارگیری خط میانی صورت و چانه در یک راستا، نبود تناسب بین اندازه دندان‌ها و فک، یا انحراف فک پایین به سمت راست یا چپ . |
| علائم ناهنجاری | تنفس از راه دهان، گاز گرفتن مکرر لب‌ها و زبان، احساس درد هنگام جویدن غذا، اختلال در تکلم و داشتن لبخندهای غیرطبیعی. |
| اختلالات هورمونی و ژنتیکی | بروز بیماری همی‌مندیبولار هیپرتروفی در اواخر نوجوانی (به‌ویژه در خانم‌ها) ناشی از اختلالات کروموزومی که منجر به کجی فک پایین می‌شود. |
| تکامل در دوران جنینی | مصرف الکل، سیگار یا قرارگیری مادر در معرض مواد شیمیایی خطرناک که باعث اختلال در روند تکامل فک جنین می‌گردد. |
| ضربه در دوران کودکی | وارد شدن ضربه به فک پایین کودک که موجب جابجایی یا شکستگی شده و در صورت عدم بهبود صحیح، باعث انحراف و کوچک ماندن فک در بزرگسالی می‌شود. |
| عدم رویش دندان‌های دائمی | تشکیل نشدن برخی دندان‌های دائمی (مانند کرسی کوچک دوم پایین یا پیشین دوم بالا) پس از افتادن دندان‌های شیری که بر ظاهر دهان و فک تاثیر می‌گذارد. |
زمانی که خط میانی صورت و چانه در یک راستا قرار نگرفته باشند و تناسبی بین اندازه دندان‌ها و فک وجود نداشته باشد، یا فک پایین به سمت راست یا چپ انحراف پیدا کرده باشد اصطلاحا ناهنجاری فک به وجود آمده است.
علائم ناهنجاری فک
علائم ناهنجاری فک به شرح زیر هستند:
- نفس از راه دهان
- مکرر لب‌ها و زبان را گاز بگیرند.
- احساس درد در ناحیه فک و دندان‌ها هنگام غذا خوردن
- مشکلات گفتاری و تکلمی هنگام صحبت کردن
- لبخندهای غیرطبیعی
علل انحراف و ناهنجاری فک
دلایل مختلفی باعث ایجاد ناهنجاری فک می‌شوند که در ادامه شماری از آنها را توضیح داده‌ایم:
اختلالات هورمونی و ژنتیکی
بیماری همی‌مندیبولار هیپرتروفی که در اواخر دوره نوجوانی در برخی از خانم‌ها به دلیل اختلالات هورمونی و کروموزومی ظاهر و باعث انحراف و کجی فک پایین می‌شود.
عدم روند تکامل درست در دوران جنینی
قرارگیری مادر در معرض مواد شیمیایی خطرناک و سیگار یا مصرف الکل باعث وجود اختلالاتی در دوران تکامل جنین می‌شود. لذا منجر به ناهنجاری فک می‌گردد.
وارد شدن ضربه به فک کودک در دوران کودکی
گاهی ضرباتی هر چند ضعیف به فک پایین کودک منجر به جابجایی و یا حتی شکستگی فک پایین می‌شود. در صورت عدم بهبود شکستگی به شکل صحیح خود، انحراف و کوچک ماندن فک پایین نسبت به بالا اتفاق می‌افتد که در بزرگسالی خود را نشان می‌دهد.
ظاهر نشدن برخی از دندان‌های دائمی و ناهنجاری فک
برای برخی از افراد بعد از خروج دندان‌های شیری تعدادی از دندان‌های دائمی تشکیل نمی‌شوند. معمولاً دندان کرسی کوچک دوم پایین (۵ پایین) و دندان پیشین دوم بالا (۲ بالا) در بعضی از افراد ظاهر نمی‌شود. این امر نیز موجب تغییراتی در ظاهر دهان فرد خواهد شد.
افتادن دندان‌های شیری زودتر از زمان موعود
گاهی اوقات دندان‌های شیری زودتر از زمان لازم می‌افتند و همین امر سبب می‌شود که دندان‌های کناری به سمت محل خالی حرکت کنند و اجازه ندهند که دندان دائمی زیرین از لثه بیرون بیاید. این موضوع باعث نامرتب شدن دندان‌ها و ظاهر زشت دهان و فک می‌شود.
نامتناسب بودن اندازه دندان‌ها و فک و ناهنجاری فک
در برخی از افراد سایز دندان‌ها نسبت به فک بزرگ‌تر که دهان به طور کامل بسته نمی‌شود و دندان‌ها نمایان هستند.
باقی ماندن برخی از عادت‌ها در کودکان و ناهنجاری فک
عادت‌هایی مانند پستانک و مکیدن انگشت شست در بعضی از کودکان بعد از دوره خردسالی همچنان ادامه دارد و منجر به تغییر زاویه فک و بد‌فرمی دندان‌ها می‌شود.
درمان انحراف و ناهنجاری فک
ارتودنسی یکی از بهترین روش‌های درمانی برای ناهنجاری فک به شمار می‌آید که بهترین زمان انجام آن برای دخترها بین ۸ تا ۹ سال و برای پسرها ۱۰ یا ۱۱ سال است. ارتودنسی به صورت ثابت و متحرک بر روی دندان‌ها انجام می‌شود تا دندان‌ها را به محل اصلی خود برگرداند و فرم منظمی به آنها و فک بدهد.
- در ارتودنسی به روش ثابت دندانپزشک دندان‌ها را به کمک براکت سیم‌کشی می‌کند.
- در ارتودنسی متحرک به کمک پلاک‌هایی به نام الاینر دندان‌ها را وادار به حرکت به محل اصلی خود می‌کنند.
- روش دیگر درمانی، جراحی فک یا جراحی ارتوگناتیک است. زمانی که برگرداندن وضعیت درست فک و دندان‌ها به کمک ارتودنسی میسر نباشد یا سن مجاز برای ارتودنسی گذشته باشد، دندانپزشک جراحی فک را برای درمان در نظر می‌گیرد.
به طور کلی برای درمان ناهنجاری فک ابتدا پوسیدگی‌های دهان و دندان برطرف می‌شود. سپس دندان‌ها ارتودنسی می‌شوند و اگر این پروسه نتیجه‌بخش بود درمان به اتمام می‌رسد.
نتیجه گیری
برای رفع این مشکل در سنین کودکی و خردسالی که فک کاملا رشد نکرده است، اقدام کنید و شاهد نتایج مقبول‌تری باشید. دکتر حسین بهمنی، دندانپزشکی ماهر به کمک علم روز دنیا و گردآوری تجهیزاتی مدرن و جدید قصد درمان ناهنجاری فک و انحرافات آن را دارند و تا حصول نتیجه دلخواه بیماران در کنار آنها هستند و خدمات ارزنده‌ای را در کلینیک دندانپزشکی زیبایی در تهران ارائه می‌دهند.
سوالات متداول
۱. ناهنجاری فک چه علائمی دارد؟
انحراف چانه و فک، مشکلات جویدن و صحبت کردن، گاز گرفتن مکرر لب یا زبان، تنفس دهانی و نامتقارن بودن لبخند از علائم شایع ناهنجاری فک هستند.
۲. مهم‌ترین دلایل انحراف فک چیست؟
عوامل ژنتیکی و رشدی، ضربه به فک در دوران کودکی، افتادن زودهنگام دندان‌های شیری، نامتناسب بودن اندازه دندان و فک و برخی عادت‌های دوران کودکی می‌توانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
۳. آیا انحراف فک با ارتودنسی درمان می‌شود؟
در موارد خفیف و برخی ناهنجاری‌های دندانی، ارتودنسی می‌تواند به اصلاح وضعیت دندان‌ها و بهبود فرم فک کمک کند. اما در ناهنجاری‌های اسکلتی شدید، ممکن است جراحی فک نیز لازم باشد.
۴. بهترین سن برای درمان ناهنجاری فک چه زمانی است؟
بررسی و تشخیص ناهنجاری فک بهتر است از دوران کودکی و پیش از تکمیل رشد انجام شود؛ زیرا برخی درمان‌های ارتودنسی در این دوره می‌توانند نتیجه بهتری داشته باشند.
۵. آیا انحراف فک در بزرگسالی قابل درمان است؟
بله. بسته به علت و شدت انحراف، درمان می‌تواند شامل ارتودنسی، درمان‌های دندانی یا در موارد شدیدتر جراحی ارتوگناتیک باشد. انتخاب روش مناسب پس از معاینه و بررسی دقیق فک انجام می‌شود.
