خشکی زبان و دهان؛ از علت تا درمان

خشکی زبان و دهان معمولاً زمانی رخ می‌دهد که تولید بزاق کاهش پیدا می‌کند و این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی مثل کم‌آبی بدن، مصرف برخی داروها، مشکلات غدد بزاقی یا حتی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود. در نتیجه، فرد احساس چسبندگی در دهان، خشکی زبان و گاهی سختی در صحبت کردن یا بلع را تجربه می‌کند. در بسیاری از موارد، علت اصلی این مشکل قابل شناسایی است و با اصلاح سبک زندگی یا درمان علت زمینه‌ای، مشکل خشکی زبان به‌طور کامل برطرف می‌شود.

علت زبری زبان و دلیل خشکی زبان چیست؟

بسیاری از بیماران می‌پرسند: خشکی زبان نشانه چیست؟ علت زبری زبان معمولاً به دلیل کاهش ترشح بزاق یا از بین رفتن رطوبت طبیعی دهان است.گاهی داروهای ضدافسردگی، آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای فشار خون می‌توانند باعث کاهش بزاق شوند. در بعضی افراد، علت خشکی نوک زبان، به تنفس از دهان، اضطراب، یا کمبود آهن و ویتامین‌های گروه B مربوط است. زمانی که غدد بزاق به اندازه کافی بزاق در دهان تولید نکند عارضه خشکی دهان و زبان اتفاق می‌افتد. عوامل متعددی باعث می‌شود که این غدد به مقدار کافی بزاق تولید نکنند‌ که این عوامل شامل موارد زیر هستند.

داروها

بسیاری از دارو‌ها در کنار تاثیرات درمانی خود عوارض جانبی بسیاری نیز دارند. داروهایی که باعث ایجاد خشکی دهان می‌شوند شامل داروهای فشار خون بالا، داروهای ضد اضطراب و افسردگی، برخی از آنتی هیستامین‌ها، داروهای شل کننده ماهیچه‌ها، داروهای ضد احتقان و ضد درد هستند.

آسیب‌های عصبی

زخم‌هایی که باعث آسیب رسیدن به سر و گردن شما می‌شود می‌تواند در بروز خشکی دهان و زبان تاثیرگذار باشد.

افزایش سن

یکی از عوامل تاثیرگذار در تولید بزاق دهان افزایش سن است. معمولا افراد در طول زندگی خود داروهای خاصی را مصرف می‌کنند و یا اینکه تغذیه نامناسبی نیز دارند که به مرور زمان این عوامل باعث کاهش توانایی بدن در هضم غذا و خشکی دهان نیز می‌شود.

بیماری‌هایی که باعث بروز خشکی دهان می‌شوند

برخی از بیماری‌ها می‌توانند مسبب خشکی دهان در فرد شوند که این بیماری‌ها شامل عفونت قارچی، برفک دهان، دیابت، آلزایمر و بیماری‌های خود ایمنی و ایدز هستند. خوابیدن با دهان باز هم می‌تواند باعث ایجاد خشکی دهان شود.

استفاده از مواد مخدر

ماری جوانا یکی از مواد مخدری است که مصرف آن باعث خشکی دهان می‌شود. مصرف تنباکو و سیگار کشیدن هم در خشکی دهان بی‌تاثیر نبوده است.

تنفس دهانی و خروپف

خوابیدن با دهان باز و خروپف کردن، باعث می‌شود هوا به طور مداوم از دهان عبور کرده و رطوبت آن تبخیر شود، که یکی از دلایل شایع خشکی صبحگاهی دهان است.

علائم خشکی دهان و زبان

خشکی دهان با علائمی خود را نمایان می‌کند که این علائم شامل موارد زیر هستند.

• داشتن بزاق کم و غلیظ
• احساس چسبندگی و خشکی در دهان
• داشتن زبانی خشک و وجود شیارهایی بر روی زبان
• انجام عمل جویدن و بلع به سختی
• احساس درد و خشکی در ناحیه گلو و سوزش در آن
• رژ لب بر روی لب‌ها به دندان‌ها می‌چسبد.
• عوض شدن حس چشایی
• گذاشتن دندان‌های مصنوعی در داخل دهان به سختی
• ایجاد بوی بد در دهان

شیوه‌ درمان خشکی دهان و زبان

درمان خشکی زبان و دهان در خانه

خشکی دهان و زبان معمولاً با اصلاح سبک زندگی و چند اقدام ساده خانگی قابل کنترل است. رعایت نکات زیر می‌تواند در کاهش علائم و بهبود وضعیت مؤثر باشد.

افزایش رطوبت و تحریک ترشح بزاق

• در طول روز جرعه‌جرعه آب بنوشید یا قطعات یخ را در دهان نگه دارید.
• از آدامس یا آب‌نبات‌های بدون شکر حاوی زایلیتول استفاده کنید تا ترشح بزاق تحریک شود.
• هنگام خواب از دستگاه بخور استفاده کنید تا رطوبت محیط حفظ شود.

 مراقبت از دهان و لب‌ها

• دهان خود را با محلول‌های مرطوب‌کننده یا بزاق مصنوعی (در دسترس در داروخانه‌ها) شست‌وشو دهید.
• از دهان‌شویه‌های دارای زایلیتول یا فلوراید برای جلوگیری از پوسیدگی دندان‌ها استفاده کنید.
• لب‌ها را با بالم لب یا وازلین مرطوب نگه دارید.

 پرهیزهای غذایی و رفتاری

• از مصرف کافئین، الکل و سیگار خودداری کنید؛ این مواد باعث کاهش رطوبت بدن می‌شوند.
• از خوردن غذاهای شور، خشک یا پرنمک بپرهیزید.
• مصرف میوه‌ها و سبزیجات آبدار مانند خیار، سیب و کاهو را افزایش دهید.

درمان‌های دارویی و تخصصی خشکی دهان

در مواردی که خشکی دهان شدید باشد یا با درمان‌های خانگی برطرف نشود، درمان تخصصی توسط دندان‌پزشک یا پزشک معالج ضروری است.

 درمان دارویی

• در صورت بروز خشکی دهان به دلیل مصرف دارو، با مشورت پزشک ممکن است تغییر دارو یا کاهش دوز انجام شود.
• در برخی بیماران، پزشک ممکن است داروهای تحریک‌کننده ترشح بزاق مانند پیلوکارپین (Pilocarpine) یا سویملین (Cevimeline) را تجویز کند.

درمان حمایتی

• استفاده از محصولات بزاق مصنوعی یا مرطوب‌کننده‌های دهان برای حفظ رطوبت
• استفاده منظم از دهان‌شویه‌های ضدپوسیدگی حاوی فلوراید

معمولا پزشک متخصص برای درمان خشکی دهان به علت به وجود آمدن آن نیز توجه می‌کند و براساس آن شیوه درمانی را انتخاب می‌نماید.

اگر مصرف داروهای خاص باعث خشکی در دهان شما شده باشد آن داروها را نیز تغییر داده و یا دوز مصرفی دارو رو تغییر می‌دهد.در مواردی پزشک متخصص تشخیص می‌دهد که فرد از مرطوب کننده دهان و یا بزاق مصنوعی و دهانشویه استفاده نماید. در موارد شدید نیز یک سری دارو که تحریک‌کننده بزاق هستند تجویز می‌نماید.

عوارض ناشی از خشکی دهان و زبان

در مواردی خشکی دهان می‌تواند عارضه‌هایی را نیز به دنبال داشته باشد که این عوارض شامل موارد زیر است.

• ترک در اطراف دهان
• وجود برفک و عفونت‌های قارچی
• احساس سوزش در دهان
• غذا به سختی بجوید
• افزایش خرابی دندان و بیماری‌های لثه
• بوی بد دهان
• بروز مشکل در تکلم

سبک زندگی و پیشگیری از خشکی دهان

رعایت عادات سالم نقش مهمی در جلوگیری از بروز خشکی دهان دارد:

• نوشیدن آب کافی در طول روز
• کاهش ماندن در هوای گرم و خشک
• تنفس از راه بینی به جای دهان و درمان گرفتگی بینی
• افزودن سبزیجات تازه و میوه‌های پرآب به وعده‌های غذایی
• ترک سیگار و کاهش مصرف نوشیدنی‌های اسیدی

مراقبت‌های دندانی در افراد مبتلا به خشکی دهان

برای حفظ سلامت دهان و دندان در شرایط خشکی مزمن دهان، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• استفاده از خمیردندان‌های حاوی فلوراید
• مراجعه منظم به دندان‌پزشک، حداقل دو بار در سال
• بررسی وضعیت غدد بزاقی و محافظت از دندان‌ها در برابر پوسیدگی

لازم به ذکر است اگر دندان‌تان بنا به دلایل گفته شده دچار آسیب شده، می‌توانید از خدمات کامپوزیت دندان دکتر حسین بهمنی که پیشرفته‌ترین نوع کامپوزیت در ایران است استفاده نمایید.

چه زمانی باید به دندان‌پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از موارد، خشکی دهان و زبان با اصلاح سبک زندگی، مصرف آب کافی و رعایت بهداشت دهان برطرف می‌شود. با این حال، در صورتی که این وضعیت برای مدت طولانی ادامه یابد یا همراه با علائم دیگر باشد، مراجعه به دندان‌پزشک ضروری است. خشکی مزمن دهان می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات سیستمیک یا عوارض دارویی باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

در موارد زیر لازم است به دندان‌پزشک مراجعه کنید:

• تداوم خشکی دهان بیش از دو هفته
• احساس سوزش، درد یا بی‌حسی در زبان یا مخاط دهان
• وجود ترک، زخم یا تغییر رنگ در سطح زبان و مخاط
• بوی بد دهان علی‌رغم رعایت بهداشت دهان
• دشواری در بلع، جویدن یا تکلم

جمع بندی

خشکی دهان و زبان به عوامل زیادی بستگی دارد و باعث بروز یک سری از مشکلات در فرد می‌گردد. بسیاری از افراد که به این عارضه مبتلا هستند به سختی عمل بلع را انجام می‌دهند‌ در مواردی این خشکی دهان به دندان‌ها نیز آسیب‌هایی را نیز وارد می‌کند. بهتر است افراد برای تشخیص خشکی دهان و درمان آن به یک دندانپزشک مراجعه کنند تا دندان‌های آن‌ها هم مورد بررسی قرار بگیرد و قبل از آسیب رسیدن به دندان‌ها آن را درمان نمایند.

دکتر حسین بهمنی یکی از دندانپزشکان حاذق و باتجربه می‌باشد که برای درمان بیماری‌های دهان و دندان در بهترین کلینیک تخصصی دندانپزشکی شمال تهران فعالیت می‌کند. در این راستا می‌توانید با شماره‌های موجود در سایت تماس بگیرید.

سوالات متداول

1. خشکی زبان نشانه چه مشکلی است؟

خشکی زبان معمولاً نشانه کاهش ترشح بزاق است و می‌تواند به دلایلی مثل کم‌آبی بدن، مصرف داروها یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود.

2. آیا خشکی زبان خطرناک است؟

در بیشتر موارد خطرناک نیست، اما اگر به‌صورت مداوم ادامه داشته باشد ممکن است نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد.

3. کمبود چه ویتامینی باعث خشکی زبان می‌شود؟

کمبود ویتامین‌های گروه B و همچنین کمبود آهن می‌تواند باعث خشکی، زبری یا تغییرات ظاهری در زبان شود.

4. آیا استرس می‌تواند باعث خشکی دهان و زبان شود؟

بله، استرس و اضطراب می‌تواند به‌طور موقت ترشح بزاق را کاهش دهد و باعث احساس خشکی در دهان و زبان شود.

5. برای درمان خشکی زبان چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

نوشیدن آب کافی، کاهش مصرف کافئین، بررسی داروهای مصرفی و درمان علت زمینه‌ای از مهم‌ترین راه‌های بهبود خشکی زبان هستند.